Αρχική

Με τον όρο κλιματική αλλαγή αναφερόμαστε στην μεταβολή του παγκόσμιου κλίματος που εκτείνεται σε μεγάλη χρονική κλίμακα και οφείλεται άμεσα ή έμμεσα σε ανθρώπινες δραστηριότητες. Διακρίνεται από τον όρο «κλιματική μεταβλητότητα», η οποία έχει φυσικά αίτια. Η ανθρώπινη δραστηριότητα επηρεάζει σταδιακά το κλίμα της γης, προσθέτοντας τεράστιες ποσότητες αερίων του θερμοκηπίου σε εκείνες που απαντώνται φυσιολογικά στην ατμόσφαιρα. Αυτά τα επιπλέον αέρια του θερμοκηπίου προέρχονται κυρίως από την καύση ορυκτών καυσίμων για την παραγωγή ενέργειας, καθώς και από άλλες ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως η αποψίλωση των τροπικών δασών, η γεωργία, η κτηνοτροφία και η παραγωγή χημικών ουσιών. Είναι γνωστό εξάλλου ότι το διοξείδιο του άνθρακα (CO2), το οποίο αποτελεί το κυριότερο αέριο του θερμοκηπίου, παράγεται από ανθρώπινες δραστηριότητες. Αυτά τα επιπλέον αέρια επιφέρουν την αύξηση της θερμοκρασίας της γης με πρωτοφανείς ρυθμούς και συνεπώς, επέρχονται σημαντικές αλλαγές στο κλίμα. Μάλιστα, έχει εκτιμηθεί ότι η θερμοκρασία του πλανήτη έχει αυξηθεί κατά περισσότερο από 1 °C σε σύγκριση με το επίπεδο των θερμοκρασιών που επικρατούσαν πριν από τη βιομηχανική περίοδο. Από τα παραπάνω, γίνεται εύκολα αντιληπτό πόσο επείγουσα απειλή αποτελεί η κλιματική αλλαγή για τον πλανήτη μας.

Η κλιματική αλλαγή αποτελεί σημαντική απειλή όχι μόνο για την ανθρώπινη υγεία αλλά και για την υγεία των ζώων και των φυτών. Παρότι η αλλαγή του κλίματος δεν θα δημιουργήσει ενδεχομένως πολλές νέες ή άγνωστες απειλές για την υγεία, οι υφιστάμενες συνέπειες θα επιδεινωθούν και θα είναι πιο έντονες απ’ ό,τι είναι σήμερα. Προβλέπεται ότι οι σημαντικότερες επιπτώσεις για την υγεία από την κλιματική αλλαγή θα είναι:

1. Αύξηση της θνησιμότητας (θάνατοι) και της νοσηρότητας (ασθένειες) νοσημάτων που συνδέονται με τον καύσωνα το καλοκαίρι.
2. Αύξηση του κινδύνου ατυχημάτων και των επιπτώσεων στη γενικότερη ευημερία λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων (πλημμύρες, πυρκαγιές και καταιγίδες).
3. Μεταβολές στις επιπτώσεις των νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω διαβιβαστών (όπως τα κουνούπια), τρωκτικών καθώς και των υδατογενών και τροφιμογενών νοσημάτων.
4. Αλλαγές στην εποχική κατανομή αλλεργιογόνων ειδών γύρης, ιών, άλλων επιβλαβών οργανισμών και των ασθενειών που αυτά προκαλούν.
5. Αναδυόμενες και επανεμφανιζόμενες ασθένειες των ζώων που αυξάνουν τις προκλήσεις για την υγεία των ζώων και, κατ’ επέκταση, των ανθρώπων.
6. Αναδυόμενοι και επανεμφανιζόμενοι επιβλαβείς οργανισμοί και ασθένειες για τα φυτά που προκαλούν επιπτώσεις στα δασικά συστήματα και τα συστήματα των καλλιεργειών.
7. Κίνδυνοι σχετιζόμενοι με την μεταβολή της ποιότητας του αέρα και με το όζον.

Πιο συγκεκριμένα, για τις ευάλωτες πληθυσμιακές ομάδες, τα άτομα που ζουν σε αστικές περιοχές χαμηλού εισοδήματος με ανεπαρκείς υποδομές και, γενικά, πληθυσμιακές ομάδες με χαμηλότερα εισοδήματα είναι περισσότερο εκτεθειμένα/-ες στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, ενώ χαρακτηρίζονται και από μικρότερη ικανότητα αντιμετώπισης αυτών. Οι άνεργοι, τα κοινωνικά περιθωριοποιημένα άτομα και οι ηλικιωμένοι συγκαταλέγονται μεταξύ των πλέον ευάλωτων ατόμων στους κινδύνους που έπονται της μεταβολής των κλιματικών συνθηκών. Επιπρόσθετα, οι μεταβολές στις καιρικές συνθήκες έχουν ήδη αρχίσει να έχουν αντίκτυπο στον εκτοπισμό κοινωνικών ομάδων και την μετανάστευση. Πολλές χώρες που βρίσκονται στην πορεία προς τη βιώσιμη ανάπτυξη συγκαταλέγονται μεταξύ των χωρών που πλήττονται περισσότερο από την κλιματική αλλαγή. Οι άνθρωποι που ζουν εκεί συχνά εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από το φυσικό περιβάλλον και ταυτοχρόνως, διαθέτουν και τους λιγότερους πόρους για την αντιμετώπιση τις συνέπειες της.

Η κλιματική αλλαγή επιφέρει δυσανάλογα υψηλότερο αριθμό συνεπειών στις γυναίκες συγκριτικά με τους άνδρες. Το γυναικείο φύλο όχι μόνο επηρεάζεται συχνότερα από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής αλλά αντιμετωπίζει και περισσότερες δυσκολίες στην επίλυση αυτών. Πιο συγκεκριμένα, για τις εγκύους και τις λεχωΐδες, σε πολλές μελέτες έχει αποδειχτεί ότι η έκθεση σε υψηλές θερμοκρασίες επιφέρει πλήθος άμεσων αρνητικών συνεπειών. Μάλιστα, οι επιπτώσεις δεν περιορίζονται μόνο στην έγκυο/μητέρα αλλά αφορούν και το έμβρυο/νεογνό/βρέφος. Κάποια παραδείγματα αποδεδειγμένων άμεσων συνεπειών είναι η προεκλαμψία, η αιμορραγία της μητέρας, ο θάνατος του εμβρύου, ο πρόωρος τοκετός, οι συγγενείς ανωμαλίες, η εμβρυική δυσχέρεια, μακροπρόθεσμες συνέπειες στην υγεία του παιδιού κ.ά. Ωστόσο, η έκθεση στην υψηλή θερμοκρασία προκαλεί και πλήθος έμμεσων συνεπειών. Για παράδειγμα, οι υψηλές θερμοκρασίες ευνοούν τον πολλαπλασιασμό και την επιβίωση των μικροβίων, την μετακίνηση και κατ’ επέκταση την ύπαρξη διαφόρων διαβιβαστών (π.χ. κουνούπια) σε περιοχές που μέχρι πρότινος δεν εντοπίζονταν, με συνέπεια την αύξηση στην συχνότητα εμφάνισης τροφιμογενών, υδατογενών και νοσημάτων που μεταδίδονται μέσω διαβιβαστών. Τα προαναφερόμενα νοσήματα προκαλούν ανησυχία στην περίπτωση διάγνωσής τους σε εγκύους και βρέφη.

Το πρόγραμμα HIGH HORIZONS (Heat Indicators for Global Health Monitoring) επικεντρώνεται στις έγκυες, τις λεχωΐδες, τις μητέρες, τα νεογνά, τα βρέφη και τους εργαζόμενους στον τομέα της υγείας, ομάδες που πλήττονται σε μεγάλο βαθμό από την κλιματική αλλαγή. Σκοπός του προγράμματος είναι η ποσοτικοποίηση και η παρακολούθηση των άμεσων και έμμεσων επιπτώσεων της υψηλής θερμοκρασίας στην υγεία. Οι αναλύσεις των επιπτώσεων στην υγεία καθώς και τα προγνωστικά μοντέλα χρησιμοποιούν δεδομένα από την Ευρώπη και την υποσαχάρια Αφρική. Θα καταγραφούν και θα αναλυθούν σε πραγματικό χρόνο αλλά και από συλλογή αυτών μέσω δορυφόρων και βάσεων δεδομένων. Αυτά συμπεριλαμβάνουν στοιχεία για το κλίμα και την ατμοσφαιρική ρύπανση. Μέσω αυτών των αναλύσεων και των συστηματικών ανασκοπήσεων θα γίνει προσπάθεια να καθοριστούν πιθανοί βιοδείκτες ως προς την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία. Επί του παρόντος, υπάρχουν μεγάλες επιστημονικές προκλήσεις στην μέτρηση τόσο των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία όσο και στα υπάρχοντα μέτρα πρόληψης ή/και αντιμετώπισης αυτής. Βασικός στόχος είναι η ενίσχυση της ικανότητας για παρακολούθηση των επιπτώσεων της υψηλής θερμοκρασίας στην υγεία και η εκτίμηση της αποτελεσματικότητας  πιθανών μέτρων αντιμετώπισης της, με έμφαση κυρίως σε ευάλωτους πληθυσμούς. Το έργο επιπλέον θα αξιολογήσει τις επιπτώσεις της ακραίας ζέστης στην ευημερία, την παραγωγικότητα και την ποιότητα της περίθαλψης των εργαζομένων στον τομέα της υγείας σε χώρες με χαμηλό και μέτριο εισόδημα.

Το Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας συμμετέχει στο πρόγραμμα HIGH Horizons με κύριο ερευνητικό έργο την ανίχνευση και προσδιορισμό βιοδεικτών που σχετίζονται με την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία. Ως εκ τούτου, θα μελετηθούν οι άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις της έκθεσης σε αυτήν στην υγεία των εγκύων, των λεχωΐδων, των μητέρων, των νεογνών και των βρεφών (μέχρι το πρώτο έτος ζωής). Η συσχέτιση των βιοδεικτών με τις συνέπειες της έκθεσης σε υψηλή θερμοκρασία θα πραγματοποιηθεί μέσω μελέτης σειράς. Πιο αναλυτικά, το Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας, σε σχέση πάντα με την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία θα:

• αναλύσει τα δεδομένα των γεννήσεων και των εισαγωγών στα νοσοκομεία της Ελλάδας μέσω χρονοσειρών,
• εντάξει και θα παρακολουθήσει προοπτικά ζεύγη εγκύων-παιδιών,
• καταγράψει παράγοντες κινδύνου σε ατομικό επίπεδο,
• συλλέξει και θα αναλύσει βιολογικά δείγματα,
• αναλύσει και θα συσχετίσει βιοδείκτες τόσο με την έκθεση όσο και με τις εκβάσεις.

Το πρόγραμμα θα διαρκέσει τέσσερα χρόνια. Περιλαμβάνει κι άλλους εταίρους από χώρες τής Ευρώπης και της υποσαχάριας Αφρικής.   Συγκεκριμένα, πέρα από το Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, συμμετέχουν:

Όνομα συμμετέχοντος οργανισμού	Χώρα
Universiteit Gent (UGent)  (Centre for sexual health and HIV and AIDS research (CeSHHAR Zim))	Βέλγιο  (Ζιμπάμπουε)
London School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM)	Ηνωμένο Βασίλειο
Wits Health Consortium (WHC)	Νότια Αφρική
Lunds Universitet (ULUNDS)	Σουηδία
Karolinska Institutet (KI)	Σουηδία
World Health Organization (WHO)	Ελβετία
Danmarks Tekniske Universitet (DTU)	Δανία
Universitaet Graz (UGRAZ)	Αυστρία
Aga Khan Health Service Kenya (AKHS)	Κένυα
Aga Khan University (AKU)	Κένυα

  Εταίροι του προγράμματος θα δημιουργήσουν ένα εξατομικευμένο σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης (Early Warning System – EWS) και θα τεθούν σε εφαρμογή ολοκληρωμένες δράσεις προσαρμογής-μετριασμού των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής στην υγεία τού υπό μελετούμενου πληθυσμού. Στην συλλογή των αρχικών δεδομένων βασικό ρόλο θα έχει διαδραματίσει το Εργαστήριο Υγιεινής και Επιδημιολογίας του Τμήματος Ιατρικής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.

Το πρόγραμμα HIGH HORIZONS απευθύνεται σε εγκύους που διανύουν το πρώτο τρίμηνο της εγκυμοσύνης τους, διαμένουν στην Ελλάδα ή στην Κύπρο, παρακολουθούνται συστηματικά από τον ιατρό τους και επιθυμούν να συμβάλουν στην μελέτη των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής. Μετά την ένταξη στην μελέτη, η παρακολούθησή τους θα γίνεται από μία ομάδα υψηλά καταρτισμένων και εξειδικευμένων επιστημόνων τόσο από τον χώρο της μαιευτικής-παιδιατρικής όσο και περιβαλλοντολόγων. Στόχος είναι η ένταξη τουλάχιστον 500 εγκύων από δημόσια και ιδιωτικά νοσοκομεία της Λάρισας, των Ιωαννίνων και της Αθήνας. Θα πραγματοποιούνται επιπλέον τακτικοί έλεγχοι στην μητέρα, τόσο κατά την διάρκεια της εγκυμοσύνης αλλά και μετά τον τοκετό, όπως και στο παιδί. Στην μελέτη θα συμμετάσχει και ο πατέρας. Όλα τα αποτελέσματα θα είναι διαθέσιμα στους γονείς (ή στην μητέρα). Πιο αναλυτικά, από την μητέρα και τον πατέρα θα συλλεχθούν οι ακόλουθες πληροφορίες:

• δείκτες προσαρμογής στην υψηλή θερμοκρασία εντός και εκτός οικίας
• περιβαλλοντικοί παράγοντες
• τρόπος και συνήθειες ζωής
• επαγγελματικοί παράγοντες
• κατάσταση υγείας
• ποιότητα και φορέας της παρεχόμενης υγειονομικής περίθαλψης.

Μέσω του προγράμματος HIGH HORIZONS θα απαντηθούν σημαντικά επιστημονικά ερωτήματα τα οποία σχετίζονται με:

• τους μηχανισμούς θερμορύθμισης στις έγκυες γυναίκες
• την πιθανή επίδραση της υψηλής θερμοκρασίας στον φυσιολογικό τοκετό
• μη επιθυμητές εκβάσεις της κύησης, όπως ο πρόωρος τοκετός ή το χαμηλό βάρος γέννησης σε σχέση με την έκθεση σε υψηλή θερμοκρασία.

Για οποιαδήποτε επιπλέον πληροφορία θα μπορούσατε να επικοινωνήσετε μαζί μας είτε αποστέλλοντας e-mail στο high-horizons@uth.gr είτε τηλεφωνικά καλώντας στο 2410565054 (κα. Χατζηβασιλείου Ελένη) είτε και δια ζώσης στο χώρο τού Εργαστηρίου Υγιεινής και Επιδημιολογίας στο κέντρο της Λάρισας (Παπακυριαζή 22, Πλατεία Ταχυδρομείου).